Jakie są narzędzia traserskie i do czego się ich używa?

Narzędzia traserskie są podstawowymi przyrządami stosowanymi do precyzyjnego wyznaczania linii, punktów, okręgów oraz wymiarów na powierzchniach takich materiałów jak metal, drewno czy tworzywa sztuczne przed rozpoczęciem obróbki. Służą one do oznaczania miejsc cięcia, gięcia lub montażu w pracach ślusarskich, stolarskich, ciesielskich i budowlanych, gwarantując wysoką dokładność wykonywanych operacji [1][2][3][6].

Co to są narzędzia traserskie?

Narzędzia traserskie to zestaw przyrządów wykorzystywanych do wyznaczania oraz znakowania linii i punktów na różnego rodzaju materiałach. Ich głównym zadaniem jest możliwie dokładne wyznaczanie przebiegu przyszłej obróbki, takiej jak cięcie, gięcie czy wiercenie. Stosowanie tych narzędzi pozwala na zachowanie powtarzalności oraz precyzji podczas realizacji czynności technologicznych w różnorodnych branżach technicznych [1][3][4].

Do najczęściej używanych należą rysik traserski, punktak, suwmiarka traserska, kątownik traserski, cyrkiel traserski, pręt traserski, znacznik traserski, liniał traserski oraz płyta traserska, która stanowi płaszczyznę odniesienia [1][3][4][9].

Do czego używa się narzędzi traserskich?

Podstawowym przeznaczeniem narzędzi traserskich jest trasowanie, czyli proces dokładnego oznaczania na powierzchni materiału linii odniesienia dla obróbki. Trasowanie umożliwia wyznaczenie miejsc do cięcia, wiercenia, gięcia oraz wyznaczanie kształtów na elementach konstrukcyjnych [2][3][6].

Trasowanie dzieli się na dwa podstawowe typy:

• Trasowanie płaskie – wykonywane na płaskiej powierzchni przy użyciu linijek oraz kątowników.
• Trasowanie przestrzenne – stosowane na bryłach lub nieregularnych kształtach przy pomocy pryzm oraz znaczników [2][3][5].

Kluczowe w procesie trasowania jest połączenie dokładnego pomiaru z precyzyjnym zaznaczeniem. Narzędzia takie jak suwmiarka traserska łączą funkcję pomiaru i znakowania poprzez precyzyjny noniusz umożliwiający rysowanie równoległych linii [3][4].

Najważniejsze rodzaje i elementy narzędzi traserskich

Wśród narzędzi traserskich można wyróżnić kilka szczególnie istotnych ze względu na zakres wykonywanych zadań:

• Płyta traserska – stanowi płaszczyznę odniesienia wykonaną z żeliwa, granitu albo ceramiki; używana szczególnie w połączeniu z wysokościomierzem do bardzo precyzyjnego zaznaczania punktów na elementach [5][6][7].
• Cyrkiel traserski – przyrząd do wyznaczania okręgów oraz łuków na krzywych i płaskich powierzchniach, składa się z ramienia, suwmiarki i wskaźnika [3][4][6].
• Kątownik traserski – narzędzie do trasowania kątów prostych i sprawdzania kąta 90°, szeroko stosowany w stolarstwie i mechanice [4][6][7].
• Suwmiarka traserska – umożliwia wyznaczanie oraz pomiar odległości z dokładnością typową dla narzędzi precyzyjnych (0,02 mm), jednocześnie pozwala na rysowanie równoległych linii [3].
• Węgielnice optyczne i laserowe mierniki – stosowane w najnowszych technologiach narzędzi traserskich do bardzo precyzyjnego wyznaczania kątów, z dokładnością powyżej 1°, przy zastosowaniu łamania promieni słonecznych; standardem są też ramiona o długości od 80 do 150 cm [7][8].

Proces trasowania i powiązane mechanizmy

Proces trasowania przebiega od wyznaczenia płaszczyzny odniesienia, przez precyzyjny pomiar, aż po mechaniczne lub cyfrowe zaznaczanie linii i punktów. Przy trasowaniu płaskim podstawą są liniał i kątownik umożliwiające naniesienie prostych linii na poziomych powierzchniach [3][5][6]. W trasowaniu przestrzennym, przy pracy na bryłach i skomplikowanych kształtach stosuje się pryzmy oraz znaczniki pozwalające na odwzorowanie określonych kształtów i punktów na powierzchni [3][5].

Powszechną metodą wspomagającą trasowanie jest tuszowanie, które pozwala wizualizować płaskość lub obecność nierówności na materiale [6]. Integracja narzędzi traserskich z narzędziami pomiarowymi pozwala łączyć funkcje wyznaczania wymiarów i znakowania w jednym etapie pracy [1][4][8].

Aktualne trendy i cyfrowe narzędzia traserskie

Obserwowany rozwój cyfrowych narzędzi traserskich istotnie wpływa na precyzję i powtarzalność wyznaczania linii oraz punktów w technikach obróbki. Coraz częściej stosuje się kątowniki cyfrowe oraz cyfrowe suwmiarki, które dostarczają danych pomiarowych bezpośrednio zintegrowanych z procesami automatyzacji i sterowania maszyn CNC. Współczesne narzędzia traserskie coraz częściej łączą także funkcje pomiarowe z elektronicznymi systemami odczytu, znacznie skracając czas oraz minimalizując ryzyko błędów [2][7][8].

Wysoka dokładność urządzeń, takich jak laserowe mierniki i optyczne węgielnice, pozwala na uzyskanie niespotykanej precyzji (powyżej 1°) w wyznaczaniu kątów oraz linii odniesienia [7][8]. Długości ramion w tego typu narzędziach wynoszą zazwyczaj od 80 do 150 cm, co umożliwia trasowanie zarówno na małych, jak i dużych powierzchniach [7].

Podsumowanie

Narzędzia traserskie są niezbędne do precyzyjnego oznaczania miejsc obróbki w wielu dziedzinach technicznych. Od precyzyjnych ręcznych przyrządów, przez zaawansowane systemy cyfrowe, wszystkie te narzędzia służą jednemu celowi – zapewnić maksymalną dokładność i powtarzalność wykonywanych czynności technologicznych. Dynamiczny rozwój technologii cyfrowych oraz integracja narzędzi traserskich z systemami pomiarowymi i automatyzacyjnymi stale podnosi standardy pracy w zakresie trasowania [1][2][3][4][7][8].

Źródła:

1. https://www.eci.com.pl/poradnik/trasowanie-co-to-jest-na-czym-polega-i-jakich-narzedzi-uzyc
2. https://domitech.pl/narzedzia-traserskie
3. https://mmtools.com.pl/poradnik/narzedzia-traserskie–gwarancja-precyzyjnej-pracy/19
4. https://elkar-sklep.pl/narzedzia-pomiarowe/narzedzia-traserskie/31/111
5. https://maszyny-styl24.pl/jakie-sa-narzedzia-traserskie/
6. https://www.ebmia.pl/wiedza/porady/narzedzia-porady/narzedzia-traserskie/
7. https://www.akcesoria.cnc.info.pl/porady/247-narzedzie-traserskie-rodzaje-zastosowanie-jakie-kupic
8. https://www.elektro-met.pl/blog/reczne-vs-cyfrowe-narzedzia-traserskie-porownanie
9. https://pl.wikipedia.org/wiki/Trasowanie_(obr%C3%B3bka_skrawaniem)