Moment dokręcania śrub w samochodzie jest kluczowy dla bezpieczeństwa pojazdu. Prawidłowe dokręcenie zapewnia stabilność połączeń, zapobiega poluzowaniu kół oraz wyklucza ryzyko uszkodzeń gwintów czy piasty. Stosowanie odpowiednich narzędzi oraz wartości momentu dokręcania to obowiązek każdego kierowcy lub mechanika, który dba o stan techniczny auta.
Czym jest moment dokręcania śrub?
Moment dokręcania oznacza siłę obrotową (wyrażoną w niutonometrach – Nm), która zostaje przyłożona do śruby podczas jej montażu. Jest wyznacznikiem precyzji, pozwalając uzyskać właściwe napięcie śruby bez ryzyka jej uszkodzenia lub zbyt słabego połączenia. Kluczowe znaczenie ma fakt, że dobór momentu nie wynika z przypadku, lecz z konstrukcji danego elementu i rodzaju połączenia.
Zasada mechaniki mówi, że moment obrotowy to iloczyn siły i długości ramienia, na którym ta siła działa. Wielkość ta zależy od średnicy śruby, jej klasy wytrzymałości, rodzaju gwintu i warunków tarcia, które może być zmienione np. przez smarowanie.
Standardowe wartości momentu dokręcania śrub kół
Dla większości samochodów osobowych moment dokręcania śrub kół wynosi od 110 do 120 Nm. W praktyce, spotykane zakresy mieszczą się między 80 a 140 Nm w zależności od modelu i konstrukcji pojazdu. Samochody terenowe oraz dostawcze wymagają wyższych wartości, często mieszcząc się między 160 a 180 Nm.
Nieprawidłowo dobrany moment pociąga za sobą poważne konsekwencje. Zbyt mocne dokręcenie może prowadzić do uszkodzenia gwintów, piast czy deformacji tarcz hamulcowych. Zbyt słaby moment skutkuje poluzowaniem śruby oraz ryzykiem utraty koła podczas jazdy.
Klasa wytrzymałości śrub i jej znaczenie
Klasy wytrzymałości śrub (np. 8.8, 10.9, 12.9) określają, jaką siłę i moment może przenieść dany łącznik. W samochodach osobowych najczęściej stosowane są śruby klasy 8.8 oraz 10.9. Im wyższa klasa, tym większy dopuszczalny moment dokręcania i siła sprężania.
Dla śrub o większej średnicy – na przykład M12 – wartości momentów dokręcania znacząco wzrastają. Przykładowo, śruba M12 klasy 8.8 wymaga 93 Nm, zaś ta sama śruba klasy 12.9 już 160 Nm. Tablice wartości momentów dla różnych typów i rozmiarów śrub są powszechnie stosowane w warsztatach samochodowych, aby dobrać właściwą siłę.
Jak prawidłowo dokręcać śruby?
Pierwszym krokiem jest sprawdzenie instrukcji pojazdu, gdzie producent zawsze podaje zalecany moment dokręcania śrub. Bezwzględnie należy korzystać z klucza dynamometrycznego, który umożliwia precyzyjne ustawienie wymaganej wartości oraz pozwala uniknąć błędów ludzkich.
Stosowanie klucza pneumatycznego bez późniejszego, ręcznego skontrolowania siły dokręcenia bywa przyczyną problemów – maszyna może łatwo doprowadzić do przekroczenia zalecanego momentu lub niedokręcenia. Dokręcanie śrub powinno odbywać się w odpowiedniej kolejności – najczęściej tzw. metodą krzyżową, gdzie siły są rozkładane równomiernie na całą powierzchnię mocowania.
Metoda moment + kąt w dokręcaniu śrub
Nowoczesne pojazdy, szczególnie w przypadku elementów silnika i układu przeniesienia napędu, wykorzystują technikę określaną jako moment + kąt. Polega ona na początkowym dokręceniu śruby do wyznaczonej wartości (np. 20 Nm), a następnie wykonaniu dodatkowego, precyzyjnie określonego skrętu (np. 90 stopni). Ta metoda gwarantuje powtarzalny naciąg śruby – niezależnie od występującego tarcia czy drobnych różnic w wymiarach.
Dzięki tej metodzie uzyskana siła sprężająca dla śruby klasy 12.9 o średnicy M12 może sięgać ponad 150 Nm, co przekłada się na bezpieczną oraz długotrwałą eksploatację połączeń nawet przy wysokim obciążeniu.
Wpływ konstrukcji śrub i komponentów na moment dokręcania
W samochodach osobowych wykorzystywane są różne typy śrub – sześciokątne (najczęściej klasy 8.8 i 10.9), imbusowe (12.9), metryczne z gwintem zwykłym (np. M6 do M22) oraz nakrętki odpowiednio dobrane klasą (5–12.9). Znaczenie mają również podkładki sprężyste, które zapewniają dodatkową ochronę przed samoczynnym odkręceniem.
Im większa średnica śruby, tym wyższa wartość momentu dokręcania. Na redukcję wymaganego momentu wpływa smarowanie gwintu, ponieważ obniża ono tarcie i umożliwia osiągnięcie wymaganej siły przy mniejszym momencie.
Przykładowe wartości dla wybranych gwintów i klas wytrzymałości
Poniższa tabela prezentuje orientacyjne wartości momentów dokręcania dla różnych średnic i klas śrub:
| Średnica | 4.6 | 5.6 | 8.8 | 10.9 | 12.9 |
|---|---|---|---|---|---|
| M6 | 3.5 | 4.6 | 11.3 | 16.5 | 19.3 |
| M8 | 8.4 | 11.0 | 27.3 | 40.1 | 46.9 |
| M10 | 17.0 | 22.0 | 54.0 | 79.0 | 93.0 |
| M12 | 29.0 | 39.0 | 93.0 | 137.0 | 160.0 |
Tabela pokazuje, jak wiele zależy od odpowiedniej klasy i rozmiaru śruby oraz potwierdza wagę precyzyjnego doboru wartości dla konkretnego przypadku.
Najważniejsze zasady dokręcania śrub w samochodzie
Prawidłowe dokręcanie śrub opiera się na kilku uniwersalnych zasadach:
- Zawsze kieruj się zaleceniami producenta pojazdu co do momentu dokręcania śrub.
- Korzystaj wyłącznie z klucza dynamometrycznego zapewniającego wysoką precyzję.
- Unikaj przeciążania śrub kluczem pneumatycznym bez kontroli ręcznej.
- Stosuj metodę dokręcania krzyżowego, szczególnie przy montażu kół, aby zapewnić równomierny rozkład sił.
- Uwzględnij rodzaj śruby, jej klasę i średnicę.
- Sprawdź, czy śruby nie są nadmiernie zużyte lub uszkodzone, przed montażem z nowym momentem.
- W razie konieczności, użyj podkładek sprężystych do dodatkowego zabezpieczenia połączenia.
Podsumowanie: z jaką siłą dokręcać śruby w samochodzie?
Moment dokręcania śrub w samochodzie musi być zawsze zgodny z zaleceniami technicznymi i specyfikacją pojazdu. Najczęściej stosowana siła przy dokręcaniu śrub kół to 110-120 Nm, choć wartości te mogą się różnić w zależności od konstrukcji pojazdu lub zastosowanych śrub. Klasa wytrzymałości, rozmiar gwintu i metoda dokręcania mają zasadniczy wpływ na prawidłowe i bezpieczne połączenie. Korzystanie z klucza dynamometrycznego i respektowanie podstawowych zasad pozwala uniknąć problemów z bezpieczeństwem, przedłuża żywotność komponentów oraz zapewnia spokojną eksploatację samochodu na co dzień.
Makra-Met to profesjonalny portal branżowy, który od 2024 roku dostarcza ekspercką wiedzę z zakresu przemysłu metalowego. Realizując nasze motto „Przemysłowe trendy wykute w metalu”, łączymy praktyczne doświadczenie z innowacyjnym podejściem do branży.